Een term die regelmatig terugkomt in beleidsstukken van het Zorginstituut is evergreening. Zo schreef het Instituut onlangs dat door evergreening we te veel betalen aan bestaande geneesmiddelen. In het adviesrapport “Maatschappelijk Aanvaardbare Uitgaven Geneesmiddelen” (MAUG), gezamenlijk uitgebracht door de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en het Zorginstituut wordt evergreening omschreven als “een strategie van fabrikanten om via strategisch getimede aanvullende patenten concurrentie te belemmeren”. Het rapport noemt als voorbeelden een andere toedieningsvorm (zoals een tablet in plaats van een injectie), een combinatie met een ander middel of kleine molecuulwijzigingen. Het rapport stelt dat deze aanpassingen vaak geen extra gezondheidswinst opleveren.

Dit is toch wel een zeer tendentieuze interpretatie van de gang van zaken. Als we insuline in plaats van een injectie met een tablet zouden kunnen geven is dat volgens deze overheidsinstanties dus blijkbaar bedoeld om concurrentie te belemmeren. Een in het ziekenhuis toegediend infuus dat kan worden vervangen door een subcutane injectie thuis is blijkbaar geen gezondheidswinst. Complexe inname van vele pillen makkelijker maken met combinatiepreparaten hoeft niet zo nodig. En een kleine molecuulwijziging van de actieve stof vereist een totaal nieuwe preklinische en klinische ontwikkeling dus dat is een tamelijk absurd voorbeeld.

Ik ben geen octrooideskundige maar snap het werkelijk niet. Als het patent verloopt van een medicijn dat alleen per infuus wordt toegediend staat het iedereen vrij een goedkope generieke versie van die intraveneuze stof op de markt te brengen. Waar de rapportschrijvers een probleem mee hebben is dat deze aanvullende patenten de medicijnen duur houden. Maar als die nauwelijks extra gezondheidswinst opleveren dan schrijft een dokter dat middel toch gewoon niet voor en prefereert deze het inmiddels goedkopere, want generieke intraveneuze middel? En bij een combinatiepreparaat begrijp ik het probleem al helemaal niet. Blijf dan de aparte medicijnen gewoon gebruiken, niemand verplicht je een duurdere versie in één pil voor te schrijven.

Dat vereist natuurlijk dat er inderdaad generieke competitie komt na het einde van de exclusiviteitsperiode. Bij complexe weesgeneesmiddelen bijvoorbeeld is het blijkbaar financieel niet aantrekkelijk voor fabrikanten om te investeren in productiecapaciteit en voor biosimilars vereiste fase III klinische studies in een heel kleine markt, want hier vindt weinig generieke competitie plaats. Aanpassing van de regelgeving lijkt me hier noodzakelijk en is ook mogelijk.

Wat hier ook nog speelt zijn onderhandelingen tussen ziekenhuizen en fabrikanten die hun eigen prijs afspreken voor het subcutane middel in bovenstaand voorbeeld. Financiële voordelen vloeien dan af naar het ziekenhuis en generieke fabrikanten krijgen geen contract omdat het ziekenhuis er geen voordeel van heeft.

Elke fabrikant doet aan productverbetering, dus ook de farmaceutische industrie. Die willen in eerste instantie zo snel mogelijk een nieuw middel naar de markt brengen. Het minst uitgebreide ontwikkelingstraject verdient dan de voorkeur door bijvoorbeeld eerst een intraveneuze formulering te registreren. Bij gebleken marktsucces is dan een investering in andere toedieningsvormen zinvol. Dergelijke aanpassingen zijn wellicht niet revolutionair, maar wel degelijk innovatief en vereisen allemaal een separaat registratieproces, vaak inclusief nieuwe kostbare, langdurige klinische studies.

Door productverbetering evergreening te noemen en te framen als concurrentiebelemmerend doet het Zorginstituut volstrekt geen recht aan de complexiteit van die kwaliteitsslag. Dat we er in Nederland te veel voor zouden betalen komt niet per se door de bedrijven maar eerder door onze vergoedingssystematiek, waarbij de eigen belangen van alle stakeholders zoals verzekeraars, ziekenhuizen, apothekers, overheid en ja, ook de bedrijven, prevaleren. Vaak weten we trouwens niet eens wat we ervoor betalen want er spelen soms ook nog geheime overeenkomsten tussen bedrijf en overheid. Ondertussen mogen we patiënten dergelijke verbeteringen niet onthouden, want vaak leveren ze wel degelijk relevante gezondheidswinst op.

(396 keer gelezen)